Barddoniaeth yn rhoi llais i ddioddefwyr dementia
Rhagamcanir y gall cymaint ag un o bob tri ohonom ddioddef o ddementia yn y dyfodol felly mae’n sicr yn gyflwr sydd am gyffwrdd â bywydau pob un ohonom mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.
Bydd barddoniaeth Gymraeg newydd sy’n adlewyrchu lleisiau pobol sydd â dementia yn cael ei chreu mewn project cyffroes lle bydd beirdd yn gweithio gyda phobl sydd efo’r cyflwr. Bydd y broses o greu a rhannu barddoniaeth yn ffordd o gadw hunaniaeth unigolion â dementia gan roi llais a mynegiant iddynt, ac ar yr un pryd yn codi ymwybyddiaeth am ddementia ar lefel unigol.
Crëwyd y project fel rhan o broject ehangach gan , sy’n canolbwyntio ar y celfyddydau a dementia. Yn cydweithio gyda Thŷ Newydd, bydd y project yn golygu cyfuno arbenigedd o fewn y Brifysgol ac yn cynnwys cyfraniad allweddol y bardd John Killick.
Meddai’r Athro Jerry Hunter o yn y Brifysgol sy’n arwain y project, “Mae hwn yn enghraifft o’r math o waith arloesol y gall Pontio ei gynnig. Bydd Pontio’n gallu dod â’r gwyddorau a’r celfyddydau at ei gilydd mewn ffyrdd newydd a chyffroes a fydd yn helpu ein cymunedau.â€
Cynhelir diwrnod cyntaf y project ddydd Sadwrn, 17 Tachwedd. Bydd beirdd ac awduron yn cael diwrnod o hyfforddiant ynglŷn â sut i arwain gweithgareddau ac ymwneud â phobl sydd â dementia. Rhoddir yr hyfforddiant hwn gan yr Athro Bob Woods a Joan Woods; arbenigwyr yng y Brifysgol. Bydd y bardd John Killick sy’n ysgrifennu yn Saesneg yn rhoi hyfforddiant am y fethodoleg a ddefnyddir i greu barddoniaeth.
Ar ôl cael eu hyfforddi bydd y beirdd yn cynnal gweithdai arbenigol gyda dioddefwyr dementia mewn nifer o gartrefi gofal preswyl yn y flwyddyn newydd. Bydd y beirdd yn cofnodi ac yn golygu eu geiriau, ac os bydd y preswylwyr yn hoffi’r canlyniad, bydd y cerddi hyn ar gael fel ffordd o rannu eu mynegiant a’u profiad. Bydd adolygiad trylwyr o ba mor effeithiol yw’r gweithgareddau a’r canlyniadau yn cael ei wneud gan arbenigwyr yn yr fel rhan annatod o'r project.
Meddai’r Athro Jerry Hunter, “Gall mynegi eu hunain fod yn anodd i bobl sydd â dementia, ond weithiau maent yn gallu bod yn greadigol iawn a gwneud cysylltiadau a disgrifiadau diddorol. Efallai y bydd y project hwn yn fwy effeithiol yn y gymuned Gymraeg ei hiaith gan fod barddoniaeth yn rhan bwysig o ddiwylliant Cymru, ac mae pobl wedi dysgu a chlywed barddoniaeth ers dyddiau ysgol.â€
Un o’r rhai fydd yn cymryd rhan yn y project yw’r bardd a’r nofelydd Sian Northey sy’n astudio Doethuriaeth yn Ysgol y Gymraeg ar hyn o bryd. Dywedodd,
"Dw i wedi cynnal ambell i weithdy gyda phobl hÅ·n yn y gorffennol ac wedi mwynhau'n fawr. Mae hwn yn gyfle arbennig i elwa ar arbenigedd y Ganolfan Datblygu Gwasanaethau Dementia a John Killick, ac yna defnyddio hynny yn y gymuned yng Ngwynedd."
Meddai Mark Bailey, Rheolwr Gyfarwyddwr Fairways Care Ltd: “Gobeithio y gallwn ymchwilio i weithgareddau sy’n fuddiol i’n preswylwyr. Y nod yw y bydd y project yn agor drysau i wella cyfathrebu rhwng pobl â dementia a’u teuluoedd, gyda phobl sy’n gweithio yn y cartrefi gofal ac eraill. Bydd rhannu’r farddoniaeth yn ffordd o fynegi profiadau’r unigolion sydd â dementia ac yn ein hatgoffa am y bobl sydd tu ôl i’r ystadegau. Trwy wneud hynny gellir codi ymwybyddiaeth am y cyflwr a’i effaith ar yr unigolyn.
Dyddiad cyhoeddi: 16 Tachwedd 2012