Cymru - prynu ei ffordd i economi gref
Mae cyhoeddiad diweddar Llywodraeth Cymru ynglŷn â Datganiad Polisi ar Gaffael yng Nghymru wrth i’r Wythnos Gaffael Flynyddol agosáu, a hwnnw’n ddigwyddiad rhyngwladol o bwys, yn sicr o achosi cynnwrf yn y sector cyhoeddus yng Nghymru.
Mewn Datganiad Ysgrifenedig, mae Gweinidog Llywodraeth Cymru dros Gyllid, Jane Hutt A.C., yn pennu cyfres o egwyddorion a ddylai fod yn sail i gaffael gan y Sector Cyhoeddus yng Nghymru, ac yn nodi disgwyliad y bydd yn cydymffurfio â pholisïau Llywodraeth Cymru ar Gaffael.
Mae datganiad y Gweinidog yn dilyn y croeso a roddodd i Adroddiad McClelland (“Maximising the impact of the Welsh procurement Policy”), y mae ei gynnwys yn sicr o fod yn destun trafod ymysg rheoleiddwyr ac ymarferwyr ym maes caffael sydd ar fin dod ynghyd ym Mhrifysgol 鶹AV ar gyfer yr Wythnos Gaffael.
Mae gan John McClelland CBE ddylanwad – mae ei adroddiad blaenorol ar gaffael yn yr Alban wedi ysgogi newidiadau deddfwriaethol radicalaidd yn y modd y mae Llywodraeth yr Alban yn ymdrin â chaffael cyhoeddus. Yn awr, yn ei adroddiad dyddiedig 2012 ar gyfer Llywodraeth Cymru, mae’n canmol polisïau Cymru, gan ddweud eu bod yn flaengar iawn, ac yn pwyso ar Lywodraeth Cymru i fynd gam ymhellach, a gosod dyletswydd gyfreithiol ar yr holl gyrff cyhoeddus i weithredu polisïau Llywodraeth Cymru ar gaffael.
Er nad yw’r Gweinidog Hutt yn mynd mor bell â hyn, mae bron yn sicr yr aiff hi ryw fymryn ymhellach os oes angen, gan ddweud: “Nid oes rhesymau nac esgusion i’r holl gwmnïau beidio â mabwysiadu [Datganiad Polisi Llywodraeth Cymru], a dylent wneud hynny’n ddi-oed.” Parhaodd y Datganiad: “Mae gan y sector cyhoeddus, yn cynnwys Llywodraeth Cymru, gyfrifoldeb torfol dros sicrhau ein bod yn defnyddio arian cyhoeddus yn ddoeth, er budd pobl Cymru, a dyletswydd i sicrhau bod y medrau a’r adnoddau priodol ar gael.”
Mae hyn o arwyddocâd penodol o gofio bod gwerth y contractau cyhoeddus a enillwyd gan gwmnïau o Gymru wedi cynyddu o 37% i 51% ers pum mlynedd (lle mae gwariant ar gaffael gan y sector cyhoeddus yn rhyw £4.3 biliwn y flwyddyn, sef traean o wariant cyffredinol Cymru ar y sector cyhoeddus).
Mae rhai enghreifftiau o’r dull radicalaidd a ddefnyddir yng Nghymru yn cynnwys gofyn gan Lywodraeth Cymru am hysbysebu holl gontractau’r sector cyhoeddus unwaith eu bod yn cyrraedd y trothwy cymharol isel o £25,000. Mae hyn yn unol ag argymhelliad allweddol gan y Barriers to Procurement Opportunity Report (2009) a gyd-awdurwyd gan yr Athro Dermot Cahill, Cadeirydd y Sefydliad Astudiaethau Cystadleuaeth a Chaffael ym Mangor sydd wedi ennill bri rhyngwladol. Yn ôl Cahill, “Trwy hysbysebu, bydd y cam unigol hwn yn amlygu’r amrywiaeth o gyfleoedd ar gyfer tendro cyhoeddus sydd ar gael i gwmnïau bach a chanolig – enghraifft wirioneddol o rymuso trwy roi gwybodaeth. Yn ei dro, bydd tryloywder yn hybu’r newid sydd ei angen er mwyn diwygio’r prosesau sy’n gysylltiedig â chaffael sy’n rhy gymhleth ac yn aml wedi’u cynllunio’n wael, ac nad ydynt yn ateb anghenion y naill barti na’r llall yn y drefn dendro.”
Erbyn hyn, mae’r 15 Argymhelliad Allweddol arall a nodwyd yn Adroddiad Barriers wedi’u mabwysiadu’n ffurfiol fel rhan o’r Rhaglen ar gyfer Llywodraethu yng Nghymru, ac mae Gwerth Cymru, is-adran gaffael Llywodraeth Cymru, wrthi’n eu rhoi ar waith.
Un o ganfyddiadau syfrdanol adroddiad McClelland oedd bod amrywiaeth enfawr o ran nifer y staff caffael a maint y gwariant ar draws gwahanol awdurdodau lleol yng Nghymru, a’i ganfyddiad, o ganlyniad, mai po isaf nifer y staff caffael i bob £10m o wariant ar nwyddau a gwasanaethau, mwyaf tebygol yr oedd contractau o gael eu hennill gan gwmnïau o’r tu allan i Gymru. Mewn ymateb, mae’r Gweinidog Hutt wedi cyhoeddi bod rhaglen o ‘wiriadau ffitrwydd’ i’w chynnal, yn benodol mewn Llywodraeth Leol, i sicrhau bod yr holl sefydliadau cyhoeddus yng Nghymru yn rhoi sylw priodol i unrhyw ddiffygion a fo o ran medrau neu alluoedd cysylltiedig â chaffael.
Mae’r hyn sy’n digwydd yng Nghymru yn cael sylw ar raddfa ehangach. Bydd presenoldeb Pennaeth yr Undeb Caffael Cyhoeddus ac Eiddo Deallusol o fewn y Comisiwn Ewropeaidd, Anders Jessen, sydd â phrofiad helaeth o ymdrin, yn Washington ac ym Mrwsel, â chytundebau rhyngwladol cymhleth ynglŷn â masnachu byd-eang. Bydd 30 o arweinyddion ac ymarferwyr eraill ym myd caffael byd-eang hefyd yn bresennol, yn cynnwys Ombwdsmon Canada dros Gaffael, Frank Brunetta, Dirprwy Bennaeth Gwasanaeth Gwrth-fonopoli Ffederasiwn Rwsia, Andrei Yunak, Sammy Rashed o Novartis, a’r Athro George Schooner o Brifysgol George Washington.
Bydd Wythnos Gaffael 2013 yn archwilio themâu megis y sialensiau sy’n wynebu gwledydd BRIC wrth iddynt foderneiddio eu dulliau o gaffael ac ymgysylltu â chyfundrefn Sefydliad Masnach y Byd (ETO) ar gaffael; Arloesi a Thirwedd Newidiol Caffael; Cyfraith Caffael Cyhoeddus a Sut i Ysgrifennu Tendrau Da.
Meddai Ian Price, Cyfarwyddwr Rhanbarthol Cynorthwyol, CBI Cymru a De-Orllewin Lloegr: “Mae caffael gan y sector cyhoeddus yn un o’r prif sbardunau y gellir ei ddefnyddio i symbylu’r economi yng Nghymru. Gall yr Wythnos Gaffael godi ymwybyddiaeth ynglŷn â’r modd y gellir gwella’r sefyllfa bresennol. Mae ein haelodau’n dal i fynegi llawer o bryderon ynglŷn â’r drefn yng Nghymru. Mae’r CBI yn gwerthfawrogi barn yr Athro Dermot Cahill a’i dîm ICPS. Lluniodd yr Athro Cahill un o’r darnau gorau o waith yn ystod y blynyddoedd diwethaf ar gaffael yn y sector cyhoeddus yng Nghymru yn The Barriers to Procurement Opportunities Report.”
Mae Ian Forrester Mowatt, Cyfarwyddwr Dros Dro Partneriaeth Caffael Gogledd Cymru, consortiwm o fewn llywodraeth leol, yn cefnogi rhaglen Ynys Ynni o ran paratoi a helpu busnesau lleol i fod mor gystadleuol â phosibl wrth gynnig am gontractau. Mae Ian wrthi’n llunio adroddiad ar ‘Regional Supply Chain Development’ lle mae’n cyflwyno argymhellion ar y ffordd orau o ymgysylltu â’r gadwyn gyflenwi, ac yn benodol â chwmnïau bach a chanolig. Meddai: “Mae Wythnos Gaffael Prifysgol Bangor yn rhoi cyd-destun cenedlaethol a rhyngwladol, ac yn dangos arfer blaenllaw yn y maes. Mae hefyd yn hanfodol cysylltu theori ag ymarfer. Mae gan y Sefydliad Astudiaethau Cystadleuaeth a Chaffael ym Mangor hanes o lwyddiant o ran darparu ymchwil effeithiol sy’n dod yn sail wedyn ar gyfer gweithgareddau ac ymddygiadau effeithiol.”
Bydd yr Wythnos Gaffael yn gorffen gyda’r seremoni gyntaf i gyflwyno Gwobrau Cenedlaethol Cymru ym maes Caffael, a gyflwynir i unigolion, cwmnïau a sefydliadau am amlygu arweinyddiaeth, rhagoriaeth ac arloesi o ran caffael a thendro.
Dyddiad cyhoeddi: 13 Chwefror 2013