Mesur effaith rhewlifau’n toddi ar gerrynt y môr
Mae tîm o wyddonwyr o Brifysgolion Bangor a Sheffield wedi defnyddio model hinsawdd cyfrifiadurol i astudio sut yr effeithiodd dŵr croyw, a ryddhawyd i’r cefnforoedd ar ddiwedd oes yr iâ 140,000 o flynyddoedd yn ôl, ar y rhannau o gerrynt y cefnforoedd sy’n rheoli hinsawdd. Dyma’r astudiaeth gyntaf o’i bath ar gyfer y cyfnod amser yma.
Mae papur wedi’i seilio ar yr ymchwil, sydd wedi’i ysgrifennu ar y cyd gan Dr Mattias Green, Uwch Gymrawd Ymchwil yn Ysgol Gwyddorau Eigion y Brifysgol, yn cael sylw fel ‘Pigion y Golygydd’ mewn cylchgrawn Americanaidd blaenllaw yn y maes, sef Paleoceanography.
Fel yr esbonia Mattias Green: “Gall y dŵr croyw sy’n ymdoddi i’r cefnforoedd wrth i’r llen iâ doddi wanhau’r rhan honno o’r ceryntau mawrion sy’n rheoli’r hinsawdd wrth iddynt gylchdroi yn y cefnforoedd. Mae hynny’n cael effaith ddramatig ar newid hinsawdd o ganlyniad. Yn ystod cyfnod ein hastudiaeth, disgynnodd tymheredd byd- eang hyd at ddwy radd dros ychydig ganrifoedd. Ond nid oedd y newidiadau yr un fath ymhobman, a chymerodd amser hir i’r hinsawdd ddod ato’i hun wedi i’r llenni iâ doddi’n gyfan gwbl.â€
Mae’r tîm yn dadlau nad maint y dŵr a oedd yn cael ei ryddhau o’r rhewlif yn unig oedd o bwys, ond ei gyflwr. Mae mynyddoedd iâ yn cael llai o effaith ar gylchdro cerrynt na dŵr croyw, ond mae eu heffaith yn parhau am gyfnodau hirach o amser.
“Gellir cymharu hyn efo’r gwahaniaeth rhwng ychwanegu dŵr oer at eich diod neu ychwanegu lwmp o rew,†esbonia Mattias.
“Efo dŵr tawdd, sy’n debyg i ychwanegu dŵr at eich diod, mae’r dŵr yn ymledu’n sydyn a chael effaith yn syth, ond hefyd mae’n cael ei amsugno’n sydyn i weddill y cefnfor. Mewn ffordd debyg i roi ciwb rhew yn eich diod, mae’r rhew fynydd yn drifftio’n arafach ac yn cymryd amser i doddi. Golyga hyn fod yr effaith uniongyrchol yn wannach, ond maent yn bodoli am amser hirach ac yn dosbarthu’r dŵr dros arwynebedd ehangach.â€
Mae’r astudiaeth hefyd yn dangos ar ddiwedd yr Oes Iâ ddiwethaf, 20,000 o flynyddoedd un ôl, bod cwymp llenni iâ yn cael mwy o effaith ar gylchdro’r cefnforoedd nag yn ystod y cyfnod cynharach.
Mae ein canlyniadau’n ein harwain i’r casgliad y byddai canlyniadau i’r hinsawdd pe bai cwympiadau llen iâ yn digwydd yn yr Antarctig neu’r Ynys Las yn y dyfodol, ond mae’n rhaid pwyso a mesur yr effaith bosib ym mhob sefyllfa,†ychwanegodd Mattias.
Mae ‘Pigion y Golygydd’ a’r papur ar gael yma:
Dyddiad cyhoeddi: 20 Mai 2011